POWSTAŃCOM WARSZAWSKIM W 73 ROCZNICĘ POWSTANIA.

                                Bolesławiec 1 sierpnia 2017 r.

 

    Starszy pan o pooranej zmarszczkami twarzy, posuwa się mozolnie przy pomocy „balkonika”. Przygarbiona pani o rzadkich siwych włosach, idzie wspierając się na dwóch laskach. Jakiś inny pan, w bardzo podeszłym wieku, prowadzony jest przez posiwiałego syna i śliczną młodą prawnuczkę. Idą z trudem, jak co roku, na uroczystości kolejnej rocznicy 1 SIERPNIA 1944 r.

    Ich wielkiego święta!

   Mieli wtedy po osiemnaście, dwadzieścia parę lat. Byli młodzi, pełni energii i entuzjazmu, kochali Polskę, swoją stolicę Warszawę znali jak własną, pustą kieszeń, i z całej duszy nienawidzili okrutnego, bezwzględnego okupanta. Marzyli o tym od lat, aby nareszcie dobrać mu się do skóry. Pomścić z bronią w ręku lata poniżenia i straszliwych zbrodni popełnianych na narodzie polskim. „ O chwyć za miecz historii. I uderz i uderz!” - pisał wówczas młodziutki, ale już wspaniale zapowiadający się poeta Krzysztof Kamil Baczyński. Byli tacy młodzi i ufni….

   Pan z „balkonikiem” miał wtedy dwadzieścia lat i nogi jelenia, gdy ze swoim batalionem szedł do szturmu na budynek PAST-y. Może miał pseudo „Ryś” „Sokół”, a może „Orzeł”.

Przygarbiona pani, wspierająca się na dwóch laskach, skończyła właśnie tego roku siedemnaście lat, przyjmując pseudonim „Oleńka”, jak ukochana pana Kmicica. Ale nazywali ją „Brzoza”, bo jej długie jasne włosy powiewały za nią, kiedy biegła z meldunkiem do swego dowódcy, lekko przeskakując gruzy Alei Jerozolimskich i chroniąc się przed „gołębiarzem” - strzelcem wyborowym, polującym na wszystko, co żyje.

  

  
   Sędziwy pan prowadzony przez rodzinę, w 1944 roku nie musiał prosić nikogo o pomoc. Był silnym, wysokim chłopcem z rozwianą jasną czupryną i łobuzerskim błyskiem w oku. Śmiał się, kiedy dostawali rozkaz do ataku i podśpiewywał sobie: „ A gdy cię trafi kula jaka, poprosisz pannę, da ci buziaka Hej!” Dostał buziaka, choć wcale nie był ranny.

Sanitariuszki z oddziału "GUSTAW"

   Ona była sanitariuszką, a on zakochał się w niej na umór. Przysięgali sobie w te gwiaździste noce sierpniowe, że już nigdy się nie rozstaną, a jak tylko wojna się skończy, wezmą ślub. Taki z wielką pompą, powozami i banderią kolegów na koniach. No i koniecznie przejście pod szpalerem z szabel! Są przecież polskimi żołnierzami!

    Nie było ślubu, ani szpaleru z szabel. Z bezsilną rozpaczą patrzył, jak dziewczyna biegnie po rannego, a pociski z ciężkiego karabinu maszynowego, stebnują jej sukienkę na plecach i wbijają się w czaszkę. Leżała z rozrzuconymi ramionami, taka niewielka i bezbronna, pod straszną nawałą ogniową nie pozwalającą nikomu ruszyć się z miejsca. Myślał, że przyjdzie po nią nocą i zabierze jej ciało. Ale nocą nadleciały Ju 87 Stukasy i celna bomba zrzucona na sąsiedni dom, zasypała zwałem gruzów jej zwłoki. Nigdy jej już nie odnalazł.

    Przez całe dekady szli świętować ten szczególny dzień, niosąc w sercach pamięć o tych, co już odeszli, i sami oczekując wezwania na wieczną wartę. Każdego roku jest ich mniej, ubywają schorowani, często żyjący w niedostatku lub samotności. Nie zawsze jest się komu pożalić, nie często ktoś chce wysłuchać ich wspomnień.

   
 Idą ostatni z walecznych na Powązki, odwiedzić przyjaciół. Powiedzieć im, że pamiętaja i że już sami gotują się do lotu... Eliza Orzeszkowa pisała o powstańcach styczniowych: GLORIA VICTIS. - Chwała zwyciężonym. To samo można by napisać o nich: ostatnich żyjących bohaterach, powstańcach warszawskich.

Fotografia powstańca styczniowego 1863 rok.

    Wielu z nich miało w swoim rodowodzie powstańców. Listopadowych, Styczniowych,a nawet tych z Legionów generała Dąbrowskiego, żołnierzy księcia Józefa Poniatowskiego.Legionów Naczelnika Piłsudskiego. Dziadków, pradziadków. To oni przekazywali swoim potomkom, wolę walki o niepodległość. Legendarny dowódca kompanii „Rudy” w baonie „Zośka” Andrzej Morro, czyli Andrzej Romocki, ze strony ojca i matki miał dziadków powstańców z roku 1863. Jego ojciec minister Paweł Romocki, był legionistą, potem jako minister nadzorował sprowadzenie do Polski szczątków Wieszcza Juliusza Słowackiego. Jego dwaj synowie Andrzej i Janek (Bonawentura) od najmłodszych lat słyszeli o powstańczej walce swoich przodków i ojca.

Andrzej Romocki "Morro" lub "Amorek"

   Podobnie niegdyś wcześniej dorastał owiany legendą powstania, późniejszy wyzwoliciel Polski, Marszałek Józef Piłsudski. To Matka, którą bardzo kochał, opowiadała mu o zrywie Polaków w 1863 roku. I o tragicznym końcu tej walki. Piłsudski swój kult do powstania i jego żołnierzy okazywał na każdym kroku. Na rozkaz Marszałka, nawet generał na widok wiekowego powstańca, stawał na baczność i salutował mu. Ostatni weterani powstania mieli wysokie emerytury i stałą opiekę państwa. Dożywali swoich lat w spokoju i dobrobycie, otoczeni czcią i szacunkiem narodu.

Weterani Powstania Styczniowego w II Rzeczypospolitej.

   Bohaterowie naszych czasów nie mieli tyle szczęścia. Po wojnie byli solą w oku stalinowskich rządów. Nazywani „zaplutymi karłami reakcji”, byli sekowani, aresztowani, torturowani, a nawet zabijani. Zamknięte szczelnie wagony towarowe wiozły ich daleko od ojczyzny, na wschód, szlakiem pradziadów z roku 1863. Często musieli się ukrywać lub emigrować za granicę. Władza Ludowa ich nie znosiła, bowiem w większości była to młodzież inteligencka, często o szlacheckich, lub arystokratycznych korzeniach. O powstaniu raczej się nie wspominało, a jeżeli już, to tylko o walce ludu Warszawy z najeźdźcą! Dopiero po VIII Plenum Komitetu Centralnego PZPR i dojściu Gomułki do władzy, zelżał nieco terror i zaczęły się ukazywać książki poświęcone bohaterskiej walce polskiej młodzieży w powstaniu.Powstanie często nazywane było i jest przez historyków i pisarzy – zbrodnią.

    
Gdyby zapytać Londyńczyka, Holendra, lub Szwajcara, czy wyobrażają sobie zbrojne powstanie w swoich stolicach – chyba uznaliby pytającego za wariata. Warszawa także była wielkim milionowym miastem, nieco zniszczonym po roku 1939, ale jeszcze pełnym wspaniałych pamiątek z przeszłości i zabytkowej zabudowy. Warszawa była także centralnym punktem podziemnych władz polskich, z całą jego skomplikowaną strukturą państwa. Warszawa była głównym miejscem zgromadzenia Armii Krajowej i mózgiem, skąd szły rozkazy do wszystkich cywilnych i wojskowych placówek w kraju.

Na tajnych spotkaniach młodzieży AK-owskiej, mówiono o przyszłym powstaniu. Zapewniano młodych ludzi o pomocy, jaka otrzymamy od nadchodzącej wielkimi krokami Armii Czerwonej, od Stanów zjednoczonych Ameryki, Wielkiej Brytanii, a już na pewno od znajdującego się w Anglii Wojska Polskiego, komandosów polskich, którzy zostaną zrzuceni do Warszawy. Tak mówiono młodym żołnierzom AK i oni wierzyli w to do ostatka.

 

Wtedy sprzedano polskie kresy wschodnie.Teheran 1943 r.

   Ale nic z tego nie było prawdą! Już w Teheranie 1.XII.1943 roku, prezydent USA Roosevelt i Stalin, uzgodnili ze sobą strefę wpływów. Polska przypadła Stalinowi wraz z całymi kresami wschodnimi. Stalinowi zaś wcale nie zależało na tym, aby w Polsce jego wojska spotkały się z Armią Krajową, wtedy jeszcze dosyć silną liczebnie i sprawnie dowodzoną. Co ciekawe, Emigracyjnemu Rządowi Polskiemu w Londynie, także powstanie nie wydawało się mądrym rozwiązaniem problemów i Wódz Naczelny WP gen. Sosnkowski, jak również gen. Władysław Anders, byli przeciwni powstaniu, zdając sobie sprawę z niesprzyjających stosunków politycznych. Wysłany do Warszawy generał Okulicki (Niedźwiadek) lub (Kobra), wiózł stanowczy rozkaz Rządu zabraniający rozpoczynania powstania. To, co się potem stało, stanowi do dzisiaj tajemnicę. Dlaczego Okulicki przejął władzę po Bór- Komorowskim i dał rozkaz do walki zbrojnej?

 

gen. Leopold Okulicki pseud. "Niedzwiadek" i " Kobra"

   Komu zależało na wznieceniu w milionowej stolicy Polski powstania, a raczej decydującej bitwy? W pierwszym rzędzie Stalinowi, który wkraczając do Polski, nie zamierzał zawracać sobie głowy buntem Polaków, przeciwko wprowadzonej przez niego władzy – Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego w Lublinie. W 1944 r. okupowana Polska miała największą w Europie podziemną siłę zbrojną, Armię Krajową, oraz podziemne władze konspiracyjne, doskonale zakonspirowane. Z chwilą wybuchu powstania rząd się dekonspirował, a Armia Krajowa zaczynała beznadziejną walkę, nie posiadając odpowiedniej ilości broni; samolotów, artylerii i czołgów. Na rozkaz szła do walki niemal z gołymi rękami.

  „Bo na Tygrysy mamy Visy”: - tak młodzi żołnierze śpiewali w Warszawie. Często nie mieli nawet Visów, tylko butelkę z benzyną. Gdy wiadomość o wybuchu powstania doszła do prezydenta Roosevelta, był zdumiony, bo nie rozumiał, o co Polakom chodzi. Churchill wpadł we wściekłość i wezwawszy premiera Rządu Emigracyjnego Stanisława Mikołajczyka,, zrugał ich nieparlamentarnymi słowami stwierdzając, iż Polacy raz jeszcze dowiedli, że są beznadziejnymi głupcami i na polityce się nie wyznają! Zapowiedział, żeby nie liczyli na żadna pomoc, gdyż Wielka Brytania ma własne problemy do rozwiązania.

   
   Wybuch powstania był również radosną niespodzianką dla Adolfa Hitlera, który, nie bez racji, widział w stolicy Polski ucieleśnienie oporu. Powstanie dało mu okazję do zmiażdżenia walki zbrojnej i obrócenia miasta w morze ruin. Możemy tylko w przybliżeniu podawać liczbę poległych i zaginionych. Nikt nigdy nie poda prawdziwej cyfry ofiar tej potwornej masakry. Takie były kulisy wybuchu powstania warszawskiego.

Ale młodzi żołnierze-powstańcy nic o tym nie wiedzieli. Cieszyli się, że nareszcie mogą pomścić na wrogu lata niewoli i upodlenia. Lata strasznej, niewyobrażalnej męki. Szli do walki z ogromną odwaga i pogardą śmierci, mając nadzieję, że wywalczą wolną i niepodległą ojczyznę. Nie wiedzieli, że byli ofiarami politycznych matactw.

    

   Dziś są tragicznymi bohaterami lat czterdziestych. Należy się im najwyższy szacunek, cześć i uznanie rodaków. Należą się im przywileje i troskliwa opieka państwa polskiego, gdyż dali z siebie wszystko – swoją młodość, krew i życie z miłości do ojczyzny. Niestety, nawet dzisiaj 28 lat po odzyskania niepodległości, pozywa się starych, blisko stuletnich, schorowanych ludzi przed sądy, aby rozstrzygnąć, czy byli na usługach UB, czy też nie! To już nie skandal, lecz hańba!

Nie pozwalajmy nikomu zakłócać ostatnich lat, a może nawet dni ich życia i zniesławiać ich nazwisk, przez instytucje i ludzi, którzy nawet nie rozumieją czasów w jakich ci ostatni bohaterowie żyli. Oddajmy Im należną cześć.

                                    CHWAŁA ZWYCIĘŻONYM  

     

JAK NAS WIDZĄ!

                                                                         Bolesławiec 13 czerwca 2017r.

  

  

  Wczoraj, w programie TVP I, telewidzowie mieli wątpliwą przyjemność obejrzeć pierwszy odcinek amerykańskiego serialu pt. „Wichry wojny” według scenariusza pisarza pochodzenia żydowskiego Hermana Wouka. Z zasady nie oglądam telewizji państwowej, gdyż nic ciekawego tam zobaczyć, a tym bardziej usłyszeć nie można. Ale tym razem, ponieważ lubię filmy wojenne, dałam się skusić i zasiadłam przed telewizorem.

    Pod koniec serialu gorzko tej decyzji pożałowałam, gdyż po pierwsze: - miałam ochotę wyrzucić niewinny telewizor za okno, a po drugie: tak się zdenerwowałam, że przez część nocy nie mogłam zasnąć, posyłając pod adresem pana Kurskiego, obecnego szefa TVP, kwieciste wiązanki!

    Pan Kurski chyba upadł na głowę, schodząc ze schodów, fundując rodakom obrzydliwy, antypolski szmatławiec. W dodatku powtórkę!         Najpierw więc widzimy, jak to dyplomaci amerykańscy i angielscy zachwycają się hitlerowskimi Niemcami i samym Adolfem, z góry zakładając, iż Polska, nad którą już zbierają się czarne chmury, nie będzie się bronić, chyba, że Stalin jej pomoże. Reżyser serialu wydumał sobie, że Stalin nie zamierzał dopuścić, aby armia niemiecka wkroczyła do Polski, więc Hitler prędko zawarł ze Stalinem pakt o nieagresji.

Pakt Ribbentrop - Mołotow.

   Ale to małe piwo, bo ciąg dalszy był jeszcze gorszy. Syn tego amerykańskiego dyplomaty, zatrudnia się u starego żydowskiego naukowca, mieszkającego w Sienie we Włoszech. Od niego dowiadujemy się, że Polska to „dziki i niecywilizowany”, czyli barbarzyński kraj. Jeżeli był to naukowiec z prawdziwego zdarzenia, a nie zwykły żydowski kłapciuch, to powinien wiedzieć, że Polska była państwem od tysiąca lat.

    Rzecz dziwna, w tym „dzikim, niecywilizowanym” czyli barbarzyńskim kraju, mieszka cała żydowska rodzina onego „naukowca” i jego krewna, młoda Żydówka, wychowana w Ameryce, wybiera się do Polski, na rodzinne wesele. Dzieje się to wszystko na kilka dni przed Wrześniem 1939 r. Żydówka z młodym Amerykaninem lecą do dzikiej Polski. Lotnisko w Warszawie wygląda jak zaorany ugór i rośnie na nim trawka, a personel witający pasażerów uniżenie, w strojach niby ludowych, kłania się nisko, gadając coś w żargonie, bo innego języka nie umie. Niecywilizowani biedacy!

 

Hotel Bristol w Warszawie.

   W hotelu, przypuszczalnie „Bristolu”, bo Żydówka gada coś o Paderewskim, wygląda na to, że jesteśmy w kraju gdzie wszyscy są Żydami, zapewne po to, żeby tępych tubylców ucywilizować! Dyplomata amerykański w Warszawie też jest Żydem, nawet kelner, polecający barszcz czerwone, również wygląda na Żyda.

   Koniec końców, mimo przestróg, Żydówka z Amerykaninem, wybiera się na rodzinne wesele do podkrakowskiej miejscowości. Podróżują samochodem, bo jak można się domyślić, w tym dzikim kraju, pociągów jeszcze nie wynaleziono. Jadą przez Oświęcim i Żydówka zauważa, że Austriacy nazwali kiedyś to miasto Auschwitz!  Idiotyzm! Na miejscu, zagranicznych gości wita znajomy Topol ze „Skrzypka na dachu”, starszy Żyd i zaprasza ich, do żydowskiej wioski. Polaków w tym kraju nie ma!

   Hitler powiada, że o 5,30 niemieckie samoloty bombardują coś w Polsce. Chyba nie był dobrze poinformowany, bo niemieckie samoloty o 4,30 zbombardowały Wieluń, a nie Warszawę. W ogóle aktor grający Adolfa, sprawia wrażenie kretyna. Ale mniejsza o to, bo w kraju nazywanym przez pomyłkę Polską, a nie „Ziemią obiecaną”, jest wojna. Żydowska rodzina własnym autem jedzie do Warszawy, aby stamtąd lecieć (!) do Włoch. Po drodze zatłoczonej uciekającymi Żydami, bo nie wiadomo kto to ucieka, młoda Żydówka podziwia kłusujących obok auta polskich kawalerzystów z lancami przystrojonymi biało-czerwonymi proporczykami. Pokazani są tylko po to, żeby Żydówka dziwiła się, jak polscy kawalerzyści będą atakować czołgi. Konno i z lancami?

Aktorzy z serialu "Wichry wojny"

   Do tego idiotycznego wizerunku kawalerii polskiej, atakującej na koniach niemieckie czołgi, przyczynił się niestety kiedyś film Wajdy „Lotna”. Więc Żydzi jadą sobie samochodem, a tubylcy idą pieszo, bo wiadomo, „dziki kraj” i samochodów w Polsce nie ma. Niemcy trochę ich ostrzeliwują z samolotów, ale nie bardzo, bo nawet konie przy wozach wcale się tego ostrzału nie boją i stoją spokojnie.

   Gorsi od Niemców, narodu jakby nie było kulturalnego, okazują się polscy żołdacy. Zatrzymują samochód z żydowską rodziną i koniecznie chcą ich brutalnie wylegitymować. Amerykanin bohatersko staje w ich obronie, oznajmiając, że to jego narzeczona. Polski żołdak, ohydny facet, z twarzą pełną ropiejących wrzodów, wyżywa się na biednej żydowskiej rodzinie, zabierając bohaterskiego Jankesa do dowódcy.

   Drugi, równie paskudny żołdak polski, na odmianę niechlujnie obrośnięty (ci dzicy Polacy, nie znają jeszcze maszynki, czy brzytwy do golenia) zagląda do samochodu, zerkając lubieżnie na Żydówkę, a ona odwraca z obrzydzeniem i pogardą głowę, Oczywiście, wychowana w USA, nie wyobraża sobie podobnego chamstwa, jak w tej Polsce!

Polscy "bandyci" z AK. Serial "Nasze matki nasi ojcowie".

    Z prawdziwie świętą cierpliwością obejrzałam do końca ten amerykański gniot, trzęsąc się ze złości i posyłając pod adresem pana Kurskiego, coraz to bardziej kwieciste wiązanki. Przyszło mi na myśl, że serial ten, niekiedy bardzo przypomina niemiecki szmatławiec pt. „Nasze matki, nasi ojcowie”. O dobrych Niemcach, kochających Żydów, i bardzo podłych Polakach z AK. Pomyślałam sobie z gniewem, że powoli stajemy się narodem, który pozwala sobie pluć na głowę, bo myśli, że to deszcz pada.

Ci dobrzy Niemcy, kochający Żydów.

   Gdyby podobny film, o antypolskich akcentach wyświetlono w Polsce przedwojennej, to właściciel kina wyleciałby z hukiem i trzaskiem z interesu i długo szukałby nowej pracy. Zaś widzowie roznieśliby takie kino na drobne kawałki, ponieważ wtedy wiedziano, co to jest duma narodowa i honor.

    Oglądając filmy zauważyłam, że jeszcze nigdy w kinie amerykańskim Polacy nie byli przedstawieni pozytywnie. Weźmy choćby znany film z Harrisonem Fordem „Ścigany”. Występujący tam Polacy, którzy wynajmują mu mieszkanie, to przestępcy, Syn pijak, handluje narkotykami. Odnoszę wrażenie, że twórcy amerykańscy, w większości pochodzenia żydowskiego, bardzo nas nie lubią. Widzowie amerykańscy, pod wpływem tych obrazów, urobili sobie bardzo niechlubny wizerunek Polski. Małego, nic nie znaczącego kraju, bez przeszłości, który wiecznie jest pod czyjąś okupacją.

   Najbardziej rażącym przykładem antypolskiej propagandy, jest słynny film amerykański „Casablanca”, nakręcony zaraz po wybuchu II wojny światowej. Scenarzysta na bohatera walczącego z hitlerowskim najeźdźcą, wybrał sobie Czecha, choć wiadomo, że Czesi z Niemcami wcale nie walczyli. Bohater pozytywny nie może być Polakiem!

Czeski bohater walczący z nazizmem, w filnie "Casablanca".

   Nikt Amerykanów nie uczy, że w czasie gdy w Ameryce, na miejscu dzisiejszego Białego Domu i Kapitolu, załatwiały się skunksy, wielka Rzeczpospolita wpływała na losy świata, roznosząc w pył najpotężniejsze armie ówczesnej Europy: krzyżackie, tureckie, szwedzkie, rosyjskie, niosąc zachodnią kulturę do państw nadbałtyckich. To potężna Rzeczpospolita, jako pierwsza w nowożytnej historii, połączyła się Unią Lubelską z Litwą.   Ale Jankesi o tym nie wiedzą.  Nie wiedzą także, że król polski Kazimierz Wielki, łaskawie przyjął do Polski uchodźców żydowskich, którzy w przyszłości nie zawsze pamiętali o lojalności wobec Polaków.

    Jeżeli w telewizji polskiej nadal będziemy oglądać seriale i filmy o treści jawnie antypolskiej, to nie widzę powodu, żeby Polacy mieli za taką telewizję płacić abonament.

BOHATERSKIE KOBIETY PODOLA - OBRONA TREMBOWLI W 1673 ROKU.

Riuny zamku w Trembowli, stan obecny.

   21 września minie 340 rocznica bohaterskiej obrony Trembowli przed najazdem tureckim. Nie mam wątpliwości, że obecne władze naszego kraju pominą w milczeniu tę słynną bitwę, której historia obiegła całą XVII-wieczną Europę. Od lat obecność Polaków na kresach wschodnich postrzegana jest przez rząd ukraiński jako okupacja. Ostatnio parlament ukraiński ustawą nadał tytuł bohaterów bandytom i mordercom OUN-B banderowcom, UHWR Romana Szuchewycza i UPA. Parlamentarzystom ukraińskim jakoś nie przeszkadza fakt, że Stepan Bandera był agentem gestapo, a wielu Ukraińców z jego formacji zasilało szeregi 14 Dywizji Grenadierów SS. Widocznie Niemcy nie byli postrzegani jako okupanci.

Pragnę moim skromnym wkładem ukazać niewielki odcinek wspaniałej wielowiekowej historii polskiej na kresach wschodnich. Oto jedna z nich – obrona twierdzy Trembowla.

Po wielkim zwycięstwie hetmana Jana Sobieskiego pod Chocimiem, za jakiś czas ponowiły się najazdy turecko-tatarskie na ziemie kresów wschodnich. W 1673 ruszyła w stronę Podola wielka armia turecka pod dowództwem paszy Aleppo Ibrahima Szyszmana. Kolejno padały twierdze bronione przez Polaków: Raszków, Mohylów, Zbaraż. Po krótkiej i zaciętej obronie padły Podhajce. Po utracie Kamieńca Podolskiego, najpotężniejszej warowni polskiej w sierpniu 1672 roku, niewiele pozostało twierdz, mogących powstrzymać najazd wroga. W Podhajcach Turcy nie dotrzymali warunków kapitulacji. Młodsi obrońcy dostali się do niewoli, starsi poszli pod miecz. Jednak już w Buczaczu Turcy napotkali tak twardą obronę, że zrezygnowawszy z oblężenia, zniszczyli tylko miasto i ruszyli dalej ku Trembowli.

Zamek w Trembowli

    Była to dosyć potężna warownia o murach grubości 3-5 metrów, w kształcie trójkąta. Usytuowana na skale, otoczona była głębokimi jarami dwóch rzek: Peczenia i Gniezna. Twierdza nie była dostatecznie obsadzona wojskiem, bo dopiero w sierpniu przysłano komendanta, kapitana Jego Królewskiej Mości Jana Samuela Chrzanowskiego z 80 piechurami. Do twierdzy schroniło się 300 szlachty z pobliskich majątków oraz około 200 mieszczan i chłopów. Z taką załogą Chrzanowski miał bronić Trembowli przed potężną armią Ibrahima. Ale komendant zdawał sobie sprawę, że musi twierdzę utrzymać, gdyż hetmanowi wielkiemu koronnemu Janowi Sobieskiemu, po świetnym zwycięstwie pod Lwowem, bardzo zależało na utrzymaniu strategicznych warowni na trasie Lwów – Kamieniec Podolski. Zamek posiadał 11 armat i jeden moździerz.

11 września pod Trembowlę podeszła armia turecka. Rozpoczęło się regularne oblężenie twierdzy. Pierwszy szturm turecki powitała lawina żelaza. Polacy bronili się rozpaczliwie, ale i ich dosięgnął wkrótce ogień artylerii tureckiej. Na zamek spadło 5 tysięcy kul i około 400 granatów wystrzelonych przez Turków. Ponadto Turcy zaczęli drążyć skałę, żeby podłożyć miny i wysadzić warownię w powietrze. Ostrzał artyleryjski był tak silny, że mury obronne zaczęły się walić. Ponadto Turcy trafili w kołowrót studni i obrońcom zabrakło wody. Komendant musiał ją wydzielać dosłownie po łyżce! Ludzie zaczęli się burzyć, nie widząć możliwości przetrwania. Szlachta broniąca zamku podjęła decyzję o poddaniu. Nawet komendant Chrzanowski powoli tracił odwagę, widząc ogromną przewagę ogniową nieprzyjaciela. Zwołał więc naradę, niemal decydując się już poddać twierdzę.

Szarża.

     Wtedy do sali wkroczył pochód kobiet i dzieci miejskich, z żoną komendanta Anną Dorotą (zwaną także Zofią) Chrzanowską. Dzielna kobieta trzymała w ręku dwa noże i zapowiedziała mężowi, że jeśli zdecyduje się twierdzę poddać, to ona jeden z tych noży wbije mu w serce, a drugim zabije siebie! Zdesperowani mężczyźni, widząc taką determinację kobiety, wspartej przez inne mieszkanki Trembowli, odstąpili od decyzji kapitulacji i ruszyli na mury. Anna Dorota biegła pierwsza. Ubrana w zbroję, poprowadziła wycieczkę na Turków, siejąc postrach w szeregach wroga. Została ranna, lecz nie bacząc na ból wraz z mężem walczyła na murach, niezłomnie wierząc w zwycięstwo lub godną śmierć.

Anna Chrzanowska  rozkazuje mężowi bronić zamku.

    Hetman Sobieski dowiedziawszy się, że Trembowla ostatkiem sił powstrzymuje wroga, ruszył jej z pomocą, prowadząc 20 tysięcy rycerstwa. Tymczasem Ibrahim na wieść, że zbliża się sam hetman, pogromca Turków, zdecydował się na przerwanie oblężenia i armia turecka wycofała się z 4 na 5 października. W zamku pozostało przy życiu 20 obrońców! Historia bohaterskiej obrony Trembowli i wspaniałej postawy pani Chrzanowskiej, obiegła całą ówczesną Europę. Na komendanta spadł deszcz nagród. Sobieski nadał mu rangę pułkownika, zaś Sejm Rzeczypospolitej obdarzył go szlachectwem i herbem Poraj i nagrodził 5 tysiącami złotych polskich. O bohaterstwie i ogromnym patriotyzmie pani Chrzanowskiej opowiadano legendy. Sławiono jej odwagę w pieśniach, utrwalano na obrazach. Zachowała się w pamięci potomnych jako przykład Polki, odważnej i broniącej, nawet kosztem własnego życia, honoru ojczyzny.

Trembowla do XX wieku była miastem bardzo patriotycznym. Z otwartego w 1907 r. gimnazjum, jego uczniowie tworzyli Legiony polskie. Jednym z nich był syn burmistrza Trembowli, późniejszy generał Klemens Rudnicki. W 20 lat później w 1939 roku, poprowadził do walki stacjonujący w mieście 9 Pułk Ułanów Małopolskich, ze składu Podolskiej Brygady Kawalerii. Jej dowódcą był płk. Tadeusz Komorowski, przyszły generał i dowódca Armii Krajowej w Powstaniu Warszawskim. Wuj byłego prezydenta Polski Bronisława Komorowskiego. Historia zatoczyła koło!

Pomnik Anny Chrzanowskiej.

 

Obrona Trembowli.