OCZAMI DZIECKA. WSPOMNIENIA OSADNICZKI ROK 1945 - 1947 CZEŚĆ DZIEWIĄTA.

Zamek książęcy Kliczków. fot. You Tube

Nasze mieszkanie nareszcie ma już normalny wygląd, bo pokoje są umeblowane. Biedny Tata musi się sam o wszystko starać, bez żadnej pomocy z naszej strony, bo co Mama i ja możemy mu pomóc? Szuka mebli w opuszczonych mieszkaniach, ale są to przeważnie stare, zużyte graty, gdyż najlepsze szabrownicy już wywieźli do Centralnej Polski. Mama często popłakuje, wspominając swoje poznańskie mieszkanie, ze ślicznymi meblami ze Swarzędza, jakie dostała w posagu od dziadków. Teraz nie mieliśmy nic własnego, wszystko było poniemieckie, prócz rzeczy osobistych i pościeli. Jednak pewnego dnia trafiła się Ojcu okazja. Jechał samochodem z jakiejś komisji poborowej i przejeżdżał koło zamku w Kliczkowie. Kazał kierowcy podjechać bliżej i dostrzegł kilku żołnierzy radzieckich, wynoszących z zamku jakieś sprzęty, które rzucali z rozmachem do swego samochodu ciężarowego. Ojciec wysiadł z auta i zaintrygowany spytał ich, co robią? Odpowiedzieli, że brakuje im mebli i dowódca kazał się o jakieś sprzęty postarać. To byli prości żołnierze, nie zdający sobie sprawy z wartości poniewieranych zabytków.

Ojciec pokiwał głową nad ich naiwnością i zaproponował im dwa litry samogonu, jakim został obdarowany po komisji, w zamian za kilka mebli. Żołnierze bez namysłu wyrazili zgodę i jeszcze pomogli Ojcu ładować meble do samochodu. Tymi zabytkowymi sprzętami urządziliśmy pokoje. Szczególnie cenne były meble w gabinecie Ojca. Piękne biurko z mahoniu i artystycznie rzeźbione serwantki, oraz kanapa i komplet foteli do niskiego, mahoniowego stołu, z epoki Biedermeier. Z sufitu zwisał kryształowy żyrandol. Było też kilka alabastrowych rzeźb i dobre obrazy. Lecz najwspanialsze były ogromne rogi jelenie z XVIII wieku, które Ojciec, namiętny myśliwy, porozwieszał po całym mieszkaniu.

Jedyne zdjęcie gabinetu Ojca. Ja i Mama siedzimy na kanapie z kompletu Biedermeier, a nad nami wielki obraz Wrocławia i te wspaniałe rogi z XVIII w. Szkoda, że zdjęcie takie zniszczone, ale innego nie mam.

  Bardzo piękna była szafa w sypialni, wielka, trzydrzwiowa z kaukaskiego dębu, mająca lustrzane wnętrze. Ja nie musiałam już spać z Mamą, bo miałam swoją kanapkę, którą bardzo lubiłam. Na marginesie dodam, że nie cieszyliśmy się długo tymi meblami. Kiedy Ojciec zwolnił się z wojska na skutek intryg, a Mama śmiertelnie zachorowała, i koniecznie potrzeba było pieniędzy, te antyczne meble kupił jakiś pan z Warszawy i wywiózł je do stolicy. Nie potrafiliśmy się wzbogacić na tym Dzikim Zachodzie.

Wiosna 1946 roku przyszła dziwnie wcześnie, po mroźnej i śnieżnej zimie. Już w marcu biegałam po trawnikach w samych szortach, opalona jak cyganka. W ogrodzie kwitły fiołki i tulipany, a drzewa są w delikatnej, seledynowej zieleni. Miasto ma o wiele ładniejszy wygląd, niż owego październikowego dnia, kiedy zmęczone i rozgoryczone wysiadłyśmy z pociągu. Drzewa okryte liśćmi, maskują częściowo gruzy. A może po prostu, przyzwyczaiłyśmy się już do tych ruin?Zaczynamy przyjmować gości na popołudniowej herbatce. Często przychodzi pani A. Z córką Alą - nawet się polubiłyśmy.

Żona porucznika A, z córką Alą.

 To były twarde, prawdziwie pionierskie lata. Życie pełne trosk i bezpardonowej walki z lawinowo piętrzącymi się zadaniami, często przerastającymi siły jednego pokolenia. Powoli przybywało nas Polaków w mieście i w okolicy. Codziennie na dworzec wjeżdżały długie transporty, przywożąc osadników z kresów wschodnich, Polaków z Francji i Anglii. Przybywali zesłańcy z Kazachstanu i Sybiru, bezprawnie i brutalnie wywiezieni z rodzinnej ziemi. Obciążeni strasznymi wspomnieniami, często pozostawiali tam daleko, groby najbliższych i tutaj od nowa budowali swą egzystencję. Zaludniały się miasteczka i wsie, na puste dotąd pola nareszcie wyszły pługi orząc ziemię, a polscy chłopi siali zboże na nowy, własny chleb.

 Jadą osadnicy  foto. Google Arts & Culture.

 Coraz prężniej działała polska administracja, władze miasta i urzędy. Ludzie pracowali z prawdziwym entuzjazmem, nie oglądając się na zapłatę, często za talerz zupy i kromkę chleba. Czasu nikt nie liczył, pracowało się dzień i noc. Chyba nigdy wcześniej, ani później, nasz naród nie pracował z tak szalonym pośpiechem i samozaparciem. Te pierwsze lata po wojnie, pozostały w mojej pamięci, jako coś wspaniałego. Czas niesłychanego zapału i żarliwego poświęcenia całego społeczeństwa. Tak wyglądała jedna, jasna strona medalu. Ale były też i bardzo mroczne strony tych lat. Narastający terror stalinowski powodował napięcia i konflikty międzyludzkie, groziła wojna domowa. Osławiony Urząd Bezpieczeństwa Publicznego budził paniczny strach, a ludzie zaczęli obawiać się denuncjacji. W Bolesławcu, pierwsza siedziba UB, mieściła się na ulicy Grunwaldzkiej, w pięknym zabytkowym budynku. W ogrodzie otaczającym budynek, stały zabawne poniemieckie krasnale. Pewnego dnia, przechodząc tamtędy z Mamą, zauważyłam je i tak mi się te krasnale spodobały, że stanęłam, żeby się im przypatrzyć. Wartownik stojący przy wejściu, ponury typ uzbrojony po zęby, łypnął na nas złym okiem spod hełmu i warknął:

- Wynoście się stąd!

Dawna siedziba UB. Dziś Młodzieżowy Dom Kultury. foto. Polska ORG.

 Matka rzuciwszy okiem na tablicę przy bramie zbladła i chwyciwszy mnie za rękę, w popłochu uciekła. Odtąd z daleka omijałyśmy dom z krasnalami. Złowroga reputacja tego gmachu, nie pasowała do bajkowych krasnoludków. W lecie przybyły nowe transporty, wioząc Polaków mieszkających w Jugosławii, uroczyście witanych na dworcu przez władze miasta. Byli tak mocno opaleni, że wydali mi się przybyszami z jakichś egzotycznych krain. Przybiegłam z dworca do domu, bardzo podniecona, wołając:

- Mamusiu, Murzyni przyjechali!

Miasto otaczały gęste lasy, a w nich toczyła się często zajadła walka wojska i milicji z partyzantami Werwolfu, oraz bandami napadającymi na polskie wsie i transporty z żywnością. Pewnego razu, zorganizowano wielką obławę na bandytów, w której udział wzięli również oficerowie RKU i nasi żołnierze. Chłopcy dla kawału, ubrali na głowy niemieckie hełmy, jakich mnóstwo poniewierało się po starych magazynach. Tak wystrojeni, pojechali autami do Nowej Soli, bo tamtejszy urząd miasta wzywał pomocy. W miasteczku, na widok pędzących aut pełnych żołnierzy w niemieckich hełmach, wybuchła panika. Mieszkańcy byli przekonani, że to Werwolf uderzył na miasto. Auta zatrzymały się przed Urzędem Bezpieczeństwa, lecz budynek wydawał się zupełnie pusty. Ojciec, biorący udział w tej akcji, opowiadał nam potem ze śmiechem, że po długich poszukiwaniach, znaleziono UB-owców, leżących pod biurkami, pochowanych w szafach, na strychu i w piwnicy. Trzęśli się ze strachu w obawie, że Niemcy postawią ich pod ścianą i rozstrzelają. Żołnierze i milicjanci, bynajmniej nie kochający się z UB-owcami, pokładali się ze śmiechu, wyciągając ich z kryjówek.

Zaopatrzenie w żywność ciągle szwankowało. W mieście brakowało mięsa, bo bydło i trzoda chlewna pozostawiona przez Niemców, poszły pod nóż i trafiły do kotła wygłodzonej armii radzieckiej. Dla osadników nie pozostało prawie nic. Dopóki nie nadeszło lato i nowe zbiory, nie mieliśmy wcale owoców i jarzyn. Chleb, mąka, cukier i smalec wydzielane były na kartki. Na szczęście Ojciec, rozmiłowany w myślistwie często polował, przynosząc do domu zająca, kuropatwy, a czasem nawet bażanta, z którego Mama, znająca doskonale sztukę kulinarną, przyrządzała wykwintny rosół. Ta pasja polowanie, o mało nie skończyła się dla Ojca tragicznie.

 foto.Nadleśnictwo Łomża. Ambona myśliwska.

 Umówił się z nadleśniczym, że zapolują na dziki. Leśnik zapewniał, że najpiękniejsze okazy żerują w puszczy koło Kliczkowa i Osiecznicy. Znajomy podrzucił ich tam samochodem, obiecując powrócić po nich rano. Obaj panowie umieścili się na poniemieckiej ambonie, pozostałej z czasów dawnych polowań i cierpliwie oczekiwali na nadejście stadka dzików. Ojciec posiadał znakomitą angielską dubeltówkę i zapewniał Mamę, że przywiezie do domu dzika wielkiego jak piec! Ściemniało się, ale dziki jakoś nie chciały się pokazać. Naraz w gęstwinie krzewów rozległ się podejrzany szelest i Ojciec błyskawicznie wycelował, czekając na pojawienie się dzika lub sarny. Nadleśniczy również podniósł karabin, gotując się do strzału. Szelest się zbliżał i obaj panowie ucieszyli się, że całe stadko wyjdzie wprost na nich.

Zarośla rozchyliły się, a Ojciec oniemiał i w ostatniej chwili zdjął palec z cyngla. Zamiast oczekiwanych dzików, z gąszczu wyszli ludzie. Byli w maskujących panterkach, uzbrojeni w pistolety maszynowe i ciągnęli za sobą mały wózek z ciężkim karabinem maszynowym. Obaj panowie skulili się na ambonie, bojąc się nawet głośniej odetchnąć. To był oddział Werwolfu, osławionych „Wilkołaków”,w liczbie około trzydziestu ludzi. Co gorsza, mieli z sobą psy, duże groźne wilczury. Na szczęście dla pechowych myśliwych, wiatr wiał od strony Niemców i psy i nie zwęszyły myśliwych, zajęte świeżymi tropami zwierzyny. Niemcy przez jakiś czas kręcili się w pobliżu ambony, a kiedy nareszcie poszli sobie, była już ciemna noc i nie podobna było łazić po ciemku, narażając się na spotkanie z nieprzyjacielem. Obaj niefortunni myśliwi całą noc przeleżeli plackiem na ambonie, dziękując Bogu, że wcześniej niż Niemcy, nie wyszedł dzik, do którego by strzelili. Ten strzał kosztowałby ich życie.

Z ręki Werwolfu ginęło wielu ludzi. Opowiadano sobie o bestialskim okrucieństwie, z jakim mścili się na niewinnych osadnikach. Partyzantka niemiecka napadała na transporty samochodowe i kolejowe, a latem podpalała lasy otaczające kręgiem Bolesławiec. Dziś zwala się winę na stacjonujące tu wojska radzieckie, ale to nieprawda. Po zdekonspirowaniu miejscowego Werwolfu, w czasie przesłuchania, przywódcy przyznali się do tych zbrodni. Nie przypominam sobie tego zbyt dokładnie, lecz był zdaje się rok 1947 i bardzo upalne lato, suche i gorące. Wtedy Werwolf podpalił okoliczne lasy. Przeżyliśmy wówczas prawdziwe piekło, miasto tonęło w dymach, a upał i gorąco z palących się lasów, był nie do zniesienia. Dusiliśmy się, a władze miasta zastanawiały się nad ewakuacją mieszkańców.

foto. Niezależna.

 Pamiętam, że Ojciec zabrał mnie wtedy na wieżę byłego kościoła ewangelickiego. Po zniszczonych schodach wspięliśmy się na sam szczyt, i naszym oczom ukazał się przerażający widok. Całe miasto otaczała ognista wstęga płomieni. Gdziekolwiek skierowaliśmy wzrok, wszędzie widzieliśmy ogień, a nad lasami unosił się gęsty, czarny dym, zasnuwając cały horyzont. Do akcji zmobilizowano wojsko, milicję, ludność cywilną. Mężczyzn zabierano znad Bobru, nawet w samych kąpielówkach. Oczekiwaliśmy, że lada chwila burmistrz zarządzi ewakuację. Ale na szczęście do tego nie doszło. Straszne upały wyładowały się w potężnej burzy z gradobiciem, a wielka ulewa i kilkudniowe deszcze ugasiły pożary.

Aby przystąpić do odbudowy, następnym zadaniem była akcja odgruzowania miasta, Rozpoczęto od Rynku. Od ulicy Prusa, aż do miejsca, gdzie obecnie stoją wieżowce przy Zygmunta Augusta i Parkowej,ciągnęły się wąskie tory, po których pchaliśmy żelazne wagoniki pełne gruzu. Nie uszkodzone cegły układano w stosy, aby posłużyły przy odbudowie. W odgruzowaniu brali udział wszyscy. Wojsko, milicja. gospodynie domowe, urzędnicy, młodzież, nawet dzieci. Gruz wysypywaliśmy do wielkich dołów, na miejscu dzisiejszych wieżowców. Pracowaliśmy bez rękawic ochronnych i wracając do domu, miałam często dłonie poranione do krwi. Żelazne wózki z gruzem były niesamowicie ciężkie, ale od tej pracy nie można się było wykręcić, to był obywatelski obowiązek. Zresztą każdy chciał mieszkać w normalnym mieście, a nie na kupie gruzów.

 Własność: Miejska Biblioteka Publiczna.

 Codziennie transporty przywoziły nowych osiedleńców, a oni musieli gdzieś mieszkać, więc domy wyrastały jak grzyby po deszczu. Bezrolni chłopi przenoszeni z zapadłych wsi Polski Centralnej i Wschodniej, przybywali z kojcami pełnymi kur, kaczek, królików, nawet świń, zajmując pachnące świeżością mieszkania w nowo wybudowanych domach. Wesołe opowieści o trzymanych w wanach świniach i królikach pod łóżkami, bynajmniej nie są dowcipami. Na próżno straż porządkowa chodziła po strychach i mieszkaniach, zabraniając trzymania w tych miejscach trzody chlewnej i drobiu. Nowi mieszkańcy miast byli bezkarni. Nie próbowano nawet nauczyć ich kultury i zachowania w mieście, bo socjalistyczny ustrój po prostu ich rozpieszczał, przewracając im w głowach. Każdy, kto ośmieliłby się skrytykować byłego chłopa, lub robotnika, potraktowany zostałby jako wróg klasowy i naraziłby się na niemiłe spotkanie z Urzędem Bezpieczeństwa. I śmiesznie i strasznie, ale takie to były czasy. Dzisiejsi sprawcy brudnych, porysowanych klatek schodowych i ścian zewnętrznych budynków, to w prostej linii potomkowie tych pierwszych mieszkańców miast Dolnego Śląska.

OCZAMI DZIECKA. WSPOMNIENIA OSADNICZKI ROK 1945 - 1947. CZEŚĆ ÓSMA.

To jest widok, jaki miałam z  okna naszego mieszkania. W środkowym budynku kupowaliśmy mleko, dalej była mała Ceramika.foto.Polska ORG.

Piszę te wspomnienia absolutnie szczerze i stwierdzam z całą stanowczością, że mieszkanie na ulicy Polnej 8, m 5, okazało się bardzo pechowe. Mieszkaliśmy tam sześć lat i bez przerwy prześladowały nas ciężkie, niemal śmiertelne choroby i nieszczęścia. Najpierw Mama była na progu śmierci, potem zachorował ciężko Ojciec, a na końcu ja, mając przed sobą trzy godziny życia - dosłownie! Dla badacza zjawisk paranormalnych, nasze mieszkanie byłoby wspaniałym polem do pracy. Jestem osobą o bardzo sceptycznym charakterze i raczej nie wierzę w żadne zjawiska nadprzyrodzone. A jednak wtedy byłam naocznym świadkiem czegoś, co nie da się wyjaśnić w sposób racjonalny i logiczny.

Przez długi czas widywaliśmy światło nagle świecące się we wszystkich pokojach i równie nagle gasnące. W nocy słyszeliśmy kroki w przedpokoju i gabinecie, chociaż mieszkanie było dokładnie zamknięte na dwa zamki i łańcuch. Ojciec, zrywał się z łóżka i z pistoletem w dłoni, wychodził do przedpokoju, aby zbadać, czy ktoś się do domu nie włamał, bo mieszkaliśmy w budynku sami, prócz stróża, ale nikogo nie było. Najgorzej się bałam, kiedy Ojciec wyjeżdżał w teren i zostawałyśmy z Mamą same. O, wtedy to było naprawdę strasznie. Jak tylko zapadła noc, wpraszałam się do łóżka Mamy. Z głębokiego snu budziłyśmy się nagle i razem czuwałyśmy, oczekując z przerażeniem, aż znowu zapalą się światła, a w przedpokoju rozlegną się ciężkie kroki, zatrzymujące się pod drzwiami naszej sypialni. Te kroki zawsze wychodziły z gabinetu, tam gdzie prawdopodobnie zastrzelono jakiegoś człowieka! Nie jest to moja konfabulacja, bo tak było naprawdę! Dostałam tak silnej nerwicy, że gdy tylko Mama rano podnosiła się z łóżka, szłam za nią do kuchni, nie bacząc na zimno panujące jeszcze w mieszkaniu. Kiedy wychodziła do miasta, zapaliwszy pod piecem kuchennym, ja zamykałam drzwi na klucz i siedziałam skulona, czekając kiedy Mama wróci. Na prośbę Mamy, nasz dom dwukrotnie poświęcił ksiądz proboszcz Gromadzki, który nas bardzo lubił i często u nas gościł, jednak jak przewidywał Ojciec, nic to nie pomogło. Straszyło, aż do dnia naszej wyprowadzki w 1951 roku. A swoją drogą, chciałabym porozmawiać z obecnymi lokatorami tego mieszkania i spytać, czy dobrze się tam czują?

                                     --------------------------------------------

Wigilia 1945 roku.

Pierwsza wigilia po zakończeniu wojny. Nie mamy choinki, nie będzie tradycyjnego barszczu z uszkami, smażonego karpia i innych przysmaków wigilijnych. Zima tego roku jest bardzo mroźna i śnieżna. Wielki całun pokrył ruiny miasta i miłosiernie otulił poranione drzewa. Pogoda jest prawdziwie gwiazdkowa. Jest bardzo zimno i od rana palimy w piecach. Jadalnia nie jest jeszcze umeblowana, więc wigilijną kolację będziemy jedli w gabinecie Ojca. Na tę pierwszą w pookupacyjnej Polsce Wieczerzę na własnych śmieciach, Mama ugotowała zupę grochową, a karpia zastępuje twardy jak podeszwa dorsz. Są też kotlety mielone z solonego śledzia i ciastka amoniaczki! Kto tego nie jadł, niech dziękuje Bogu, był to nasz pionierski przysmak! W mieszkaniu brakuje jeszcze mebli, lecz w każdym pokoju świecą się lampy, a w oknach wiszą koronkowe firanki, które nam przywieźli żołnierze z Rzeszowa, wraz z rzeczami pozostawionymi u cioci w Katowicach i rozpaczliwym listem dziadków, którzy dopiero od żołnierzy dowiedzieli się co nieco, jak tu żyjemy. W Rzeszowie opowiadano sobie o bogactwach, jakie są na Ziemiach Odzyskanych, gdzie nawet prosty parobek mieszka, jak dawniej pan hrabia! To również była tylko część prawdy, ale moi rodzice byli zbyt uczciwi i honorowi, żeby bogacić się szabrem z poniemieckich domów. Tego, co utraciliśmy na kresach wschodnich i w Poznaniu, nigdy nie odzyskamy. Jednak Mama uparcie stara się stworzyć nam w miarę normalny dom. Jej delikatne ręce pokryte są strupami i rankami po zardzewiałych gwoździach i szkle, a przecież pamiętam, że były takie białe i piękne. Za to podłogi lśnią jak lustra i w każdym kątku jest niemal sterylnie czysto. W gabinecie Ojca stoi pianino. Siedzę przy nim i nieśmiało uderzam po klawiszach, chcąc zagrać kolędę:”W żłobie leży”. Ojciec zaprosił na wigilię samotnego kolegę oficera, który pozostawił rodzinę w Małopolsce.

foto. Puzzle Factory

Podchodzę do okna i wypatruję pierwszej gwiazdki. Niestety, niebo jest pokryte chmurami, z których padają wielkie płatki śniegu. Po drugiej stronie ulicy stoi kilka domów, w ich oknach też palą się światła. Tam mieszkają przybysze z kresów wschodnich i moja przyszła przyjaciółka. Zasiadamy do stołu nakrytego białym adamaszkowym obrusem. W wazonie kilka gałązek sosnowych. Mama, jako pani domu, jest nieco zawstydzona tak skromnym menu, ale wiadomo, że są to dopiero pionierskie początki. Nie mamy opłatka, więc dzielimy się chlebem, życząc sobie wzajemnie szczęścia w powojennej Polsce. Nie ma czym wznieść toastu, bo brakuje wina. Po wigilii Ojciec zasiada do pianina. Głośno śpiewamy „Bóg się rodzi”, a rodzice mają w oczach łzy. Wspominają tych, którzy zostali zmieceni wojennym huraganem. Myślimy o wuju, dziennikarzu krakowskiego „Kuriera”, zamordowanym w Katyniu i o wojskowych kolegach Ojca, spoczywających w katyńskich masowych mogiłach. Smucimy się, że nigdy nie zasiądą do Wieczerzy jego przyjaciele z AK, zastrzeleni przez Niemców w Zamku Lubomirskich w Rzeszowie, oraz wspominamy cudownych, wspaniałych chłopców, zamordowanych tamże przez Urząd Bezpieczeństwa. Przywołujemy w myślach wuja, zestrzelonego nad Londynem w „Bitwie o Anglię”. Był pilotem samolotu myśliwskiego, i ciężko ranny, ratował się skokiem z płonącej maszyny. Na szczęście przeżył, a niedawno ciocia, jego żona, przekradła się do niego przez „zieloną granicę” i już są w Anglii razem. Mama ze wzruszeniem wspomina swego stryja Marcina, zamordowanego wraz z żoną przez Niemców w Poznaniu.

Mój Boże, tyle osób, tyle twarzy, gestów, uśmiechów....

foto. terjan

Kiedy tak siedzimy, zatopieni we wspomnieniach, ktoś nieśmiało puka do drzwi. Ojciec na wszelki wypadek wyjmuje pistolet i idzie otworzyć, bo tutaj nigdy nic nie wiadomo. Ale to tylko nasi żołnierze przyszli nam złożyć życzenia i chociaż na chwile odetchnąć domową atmosferą. Mama gościnie częstuje ich, czym chata bogata, a oni wnoszą beztroski nastrój, humor i dokazują ze mną. Na Pasterkę nie idziemy, bo Ojciec ma dyżur, zresztą w kościele nie ma jeszcze polskiego księdza, a o niemieckim proboszczu słyszeliśmy bardzo niemiłe rzeczy. Kilka razy widziałam go, jak szedł do dr. Daum.

Zbliża się Sylwester i Nowy Rok. Pomimo wielu braków i niedostatku, Mama postanowiła urządzić przyjęcie. Wieczorem spodziewamy się gości, bo przyjdą koledzy ojca z RKU i na pewno żołnierze, zwabieni kulinarnymi zdolnościami Mamy oraz jej urodą! Chłopcy przychodzą do nas przy każdej okazji wiedząc, że zawsze znajdzie się dla nich jakiś smaczny kąsek. W rewanżu, skądś wytrzasnęli białego sera, kilka kilogramów ziemniaków i słoninę na pierogi. Och, będzie uczta! W Sylwestra, Mama od wczesnego rana jest na nogach i krząta się po mieszkaniu. Wieczorem jest wykończona, ale mieszkanie dosłownie lśni czystością. Ja z przejęciem oczekuję północy, bo Ojciec przyrzekł, że pozwoli mi wystrzelić na wiwat z karabinu! Tego roku zima jest bardzo śnieżna, gdybym miała sanki, urządziłabym sobie świetną zabawę na podwórku, lecz moje sanki zostały w Rzeszowie. Chodzę więc za Mamą i zanudzam ją pytaniami, kiedy nareszcie będzie ta północ?

foto. Moje gotowanie.

 Wraz z zapadnięciem zmroku, zaczynają schodzić się goście. Ktoś przyniósł patefon i stare płyty. We wszystkich pokojach rozlega się głos pana Fogga i jego:”Tulipany”. Są też jakieś sentymentalne przedwojenne tanga i płyty niemieckie. Mama jest w tym męskim towarzystwie jedyną dorosłą kobietą i musi tańczyć ze wszystkimi panami. Na szczęście uwielbia taniec i nikomu nie daje kosza. Sierżant prowiantowy, który tak poczciwie dożywiał mnie czekoladą, w braku innej partnerki, prosi mnie do tańca. Wprawdzie mam niewiele ponad sześć lat, jednak tańczę znakomicie, bo Mama, wielbicielka baletu i tańca towarzyskiego, wpoiła mi tę niełatwą sztukę. Tańcząc z niskim i okrąglutkim sierżantem, tworzymy pocieszną parę, jakby z pierwszych filmów Maxa Senetta. Wiem, że wyglądamy śmiesznie, ale wcale się tym nie przejmuję. Ojciec w drodze wyjątku, dolał mi do herbaty odrobinę wina, więc mam różowy humor i jestem gotowa bawić się, do białego rana. Po panu sierżancie zgłaszają się do mnie inni panowie i tańczę kawałek po kawałku. Zrobiłam furorę odtańczywszy brawurowo najmodniejszy taniec amerykański boogie woogie. Mój partner, młodziutki żołnierz, śliczny jak z obrazka, nie musiał się wysilać przerzucając mnie nad głową, więc po prostu fruwałam w powietrzu. Potem tańczyliśmy równie modnego swinga, przy którym należało rytmicznie przekładać nogi, raz lewą, raz prawą, oczywiście do taktu. Ćwiczyłyśmy ten taniec z Mamą siedząc w gabinecie na kanapie, a Ojciec obserwując nasze wyczyny, znacząco pukał się w czoło. Ostatnią poleczkę tańczę z Ojcem. Przelatujemy w tańcu przez wszystkie pokoje, podśpiewując z wielkiej radości:

Dreamstime.com

- Oj, dziś, dziś, dana, dana!... - za mną powiewają falbanki odświętnej sukienki.

Kolacja sylwestrowa, palce lizać! Na stole króluje ogromny półmisek pełen pierogów z serem i ze skwarkami. Mniam, mniam! a Mama jeszcze donosi z kuchni pachnące niebiańsko placki ziemniaczane i dzbanek śmietany. Dwaj młodzi żołnierze z pełnym poświęceniem tarli ziemniaki, co chwilę sycząc z bólu i dmuchając na starte do krwi palce. Za to placki są boskie! Wszyscy stwierdzają to jednogłośnie, ściskając bohaterom pościerane palce. Na deser jest placek z marmoladą, kilka butelek dobrego wina i prawdziwa kawa! Dla mnie pan sierżant przyniósł trzy tabliczki czekolady z UNRY. Niestety brakuje owoców, ale trudno. Zbliża się północ i wszyscy wychodzimy na duży balkon. Noc jest bardzo mroźna i roziskrzona gwiazdami. W gabinecie Ojca duży stojący zegar majestatycznie wybija północ. Ojciec wręcza mi ciężki karabin i pokazuje, jak się naciska spust. Kiedy zegar wybija ostatnie uderzenie, ostrożnie pociągam cyngiel.

Huknęło, walnęło mnie w ramię, a siła odrzutu sprawia, że ja przewracam się w jedną stronę, a karabin pada w drugą. Ojciec śmieje się i pociesza mnie, że zawsze musi być ten pierwszy raz, a człowiek uczy się na własnych błędach. Dokoła ogłuszający hałas, bo wszyscy strzelają! Żołnierze z karabinów, oficerowie z pistoletów, a kto nie ma broni, rzuca przepalone żarówki. Po niebie suną świetliste koraliki pocisków, czerwone, niebieskie, żółte, zielone....Błyskają rakiety, rozsypując się w górze w feerie barwnych ogni. Powietrze drży od wybuchów petard, dudni basem artyleria. Wszyscy rzucają się sobie w ramiona, całusy, życzenia, śmiechy i skrywane wzruszenie. Boże, koniec ostatniego roku wojny i siedmiu miesięcy ciężko wywalczonego pokoju.

- Oby nam się! Do siego roku!

foto.Pixabay.

Naraz słyszymy w pobliżu potężną detonację. O, to Rosjanie strzelają z dział w Krasnym Gorodoku. Oj, coś się musiało stać! Może ktoś trafił w magazyn z amunicją? Wracamy do ciepłego pokoju, żeby wznieść toasty. Powoli zaczynają mi się kleić oczy, bo zmęczył mnie nadmiar wrażeń. Mama osobiście układa mnie na kanapce, całuje i wychodzi na palcach z pokoju. Leżę wygodnie, piec promieniuje ciepłem, a za oknem mroźna styczniowa noc. Pierwsza noc w nowym 1946 roku. „Oby ten rok był dla nas szczęśliwy.”- myślę, powoli zapadając w sen.

W Nowy Rok, zaraz po śniadaniu, idziemy do kościoła. Na szczęście nie został zniszczony i właśnie odprawia się w nim nabożeństwo. Graja organy. W starych zabytkowych ławkach siedzą Niemcy i modlą się z wielkich czarnych książek. Ksiądz mówi kazanie po niemiecku. Przybyli na nabożeństwo Polacy, stają pod ścianami i dokoła pięknego ołtarza. Są to wojskowi z RKU. z jednostki, jedni z rodzinami, inni sami, są nieliczni jeszcze polscy urzędnicy, kilku nauczycieli, mających otworzyć w mieście polską szkołę i chłopi w kożuchach. Pomimo mrozu zdjęli futrzane czapy i stoją z obnażonymi głowami. Czujemy się w świątyni dosyć obco, bo msza się kończy, a ksiądz intonuje jakąś pieśń, którą Niemcy zgodnie śpiewają, patrząc na nas spode łba. Pomimo znajomych, łacińskich słów liturgii, to nabożeństwo wydaje się nam jakieś dziwne. Msza wcale wiernych nie łączy, tylko jeszcze głębiej dzieli. Ksiądz przy ołtarzu szybko kończy pacierz i milknie, obserwując nas nieprzyjaznym wzrokiem. Jest to ksiądz Sauer proboszcz katolickiej parafii niemieckiej. Nie stara się do nas zbliżyć. Organy milkną i w świątyni zapada cisza.

foto. Stempelek.info

Wtem od jednej z kolumn odrywa się stary chłop. Wolnym krokiem podchodzi do ołtarza, klęka i potężnym głosem, drżącym ze wzruszenia, zaczyna śpiewać:

 - Boże, coś Polskę przez tak liczne wieki.

W kościele konsternacja. Niemcy kręcą się w ławkach, niektórzy sykają, ksiądz staje w drodze do zakrystii i ma taka minę, jakby zamierzał wyprosić nas z kościoła. Sekunda ciszy i naraz wszyscy Polacy padają na kolana i śpiewają, a raczej krzyczą słowa pieśni, która przez sto dwadzieścia sześć lat zaborów, dawała nam nadzieję i siłę do przetrwania. Obok mnie klęczy jakaś kobieta w czerni. Splotła na piersi zniszczone ręce i śpiewa z uniesieniem, a po policzkach spływa jej strumień łez. Potem wspólnie śpiewamy polskie kolędy, bez organów, bo te zamilkły na dobre.

Wychodzimy z kościoła poruszeni i mocno zbratani. Nieznani ludzie podchodzą do nas, przedstawiają się i składają nam życzenia, zawieramy nowe znajomości. Jesteśmy tutaj jeszcze tak nieliczni, w morzu obcego żywiołu, musimy być solidarni wobec siebie. Niełatwo zaczyna się ten rok 1946. Wracając do domu, przechodzimy przez Rynek koło ratusza i widzimy w połowie wieży, potężną dziurę po armatnim pocisku! To Rosjanie, bawiąc się na Sylwestra, strzelili wczoraj na wiwat z działa, prosto w ratusz! Wesołych świąt!

                             ---------------------------------------------------------

"OCZAMI DZIECKA" WSPOMNIENIA OSADNICZKI. ROK 1945-1947. CZĘŚĆ SIÓDMA.

Współczesny Bolesławiec z lotu ptaka.

Dni płyną jeden za drugim, monotonne i nudne. W obawie nowej, niefortunnej przygody, nie wychodzimy z domu po zmierzchu. Obie nie czujemy się tu dobrze, przyzwyczajone do kontynentalnego klimatu Małopolski. Bolesławiec leży w głębokiej niecce, od południa zasłonięte przez masyw Karkonoszy, które zatrzymują ciepłe wiatry. Ziemie są tu bardzo bogate w złoża miedzi, lecz samo miasto leżące na bagnistym terenie, w pobliżu puszczy wodnej, nie jest zdrowe, bo brak tu jodu. Stąd często występujące choroby serca, żołądka, tarczyca i reumatyzm. Dokucza nam także bezczynność i marzymy o pozbyciu się opieki gospodyni. Stwierdziłyśmy, że znajdujemy się pod dyskretną, lecz ciągłą obserwacją. Frau W. nie spuszcza z nas oka.

Pewnego dnia mamy okazję poznać naszego sąsiada z frontowego pokoju. Oficer radziecki jest bardzo przystojny i kulturalny. Nosi się elegancko, a jego czystość jest aż przesadna. Frau W. narzeka do Mamy, że pan oficer codziennie zmienia koszule, a ona musi je prać. Rosjanin pochodzi z Leningradu z zawodu jest artystą malarzem, a z jego półsłówek domyślamy się, że jest z dobrej, inteligenckiej rodziny. Jest wykształcony i mówi biegle po niemiecku. Ponieważ nie znamy języka rosyjskiego, rozmawia z nami po niemiecku. Oficer rzadko przebywa w domu, a my cieszymy się, że mamy takiego miłego sąsiada, bo obawiałyśmy się, iż będzie to jakiś Azjata i alkoholik.

Ocalały fragment zabytkowej kamienicy w Rynku. Wyraźnie widać w środku wybuch bomby lotniczej. foto. A. Skorupa.

Na moje imieniny, przypadające 19 listopada, spotyka nas przemiła niespodzianka. Przyjechał Tatuś! Wpadł dosłownie na jeden dzień, żeby złożyć mi życzenia i wręczyć prezenty. Dostałam dużą, piękną lalkę i wózek dla niej tak obszerny, że od biedy sama mogę się w nim zmieścić. Natychmiast poczułyśmy się pewniej, tym bardziej, że Ojciec obiecał zaraz po powrocie, zająć się wyszukaniem dla nas wygodnego mieszkania. Cudownie!

- Och, jak dobrze! - zawołałam z entuzjazmem. - Zamieszkamy w jakiejś ładnej willi, prawda?

- Nawet o tym nie myśl, kochanie.  Na drugi dzień po przeprowadzce, rodacy wyprawili by wam uroczysty pogrzeb! - oświadczył Ojciec, z miejsca mnie gasząc. - Zamieszkamy w budynku obok RKU, bo tylko tam będziecie z Mamą bezpieczne.

Poczułam się strasznie rozczarowana, ale Ojciec wiedział, co mówi. Były to o tyle szczęśliwe czasy, że nikomu nie śniły się problemy z brakiem mieszkań. Zupełnie pustych domów było o wiele więcej, niż chętnych do zamieszkania. Na wieść o zbliżaniu się Armii Czerwonej, mieszkańcy Bunzlau w szalonym popłochu opuszczali miasto, pozostawiając meble, odzież w szafach i cały sprzęt gospodarski. Panicznie obawiali się także wojsk polskich. Dopiero rozkazy Hitlera i Himmlera zahamowały tę panikę, wcielając cywilnych mężczyzn do Volkssturmu i ustanawiając na terenach Górnego i Dolnego Śląska Werwolf, czyli niemiecką partyzantkę. Niemcy wiedzieli, że Rosjanie nigdy nie zapomną im potworności konającego z głodu Leningradu, dramatu Stalingradu, tragedii palonych wsi i miast rosyjskich.  Podobnie  Polacy nie darują im klęski w 1939 r, zrównanej z ziemią powstańczej Warszawy, ulicznych egzekucji i sześciu lat straszliwej okupacji. Im więcej ktoś z Niemców miał na sumieniu, w tym większym popłochu uciekał do strefy amerykańskiej. Amerykanie nie znając w Stanach realiów okupacji i wojny, chętnie ich przygarniali. Wielu zbrodniarzy, ludobójców niemieckich, ukrywało się do końca życia w USA. 

Polski osadnik mógł sobie wybrać dowolną miejscowość, dom, czy okolicę, według gustu. Tylko o losie oficerów i żołnierzy decydował rozkaz.Ale ta pozorna sielanka miała swoje bardzo ciemne strony. W tym czasie, nikt z nas nie był pewien życia. Ludzie starali się mieszkać blisko siebie, ażeby w razie potrzeby pośpieszyć sobie z pomocą. Cóż z tego, że zajmiemy jakąś willę, nawet z pełnym umeblowaniem? Będziemy z Mamą same, bo Ojciec przebywa całymi tygodniami w terenie z komisją poborową, i nie może zaopiekować się nami. Samotna młoda kobieta i dziecko, to wprost zachęta dla złoczyńców. Przyjdą w nocy, obrabują nas, zgwałcą i zabiją. Nie, nie warto upierać się przy zamieszkaniu w willi. Z żalem rezygnuję z marzenia o własnym domu.

Ulica Willowa, jedna z najpiękniejszych ulic w Bolesławcu.

Okazało się jednak, że istniała jeszcze inna możliwość urządzenia się wygodnie. Pewnego dnia, odwiedził nas urzędnik z wydziały kwaterunkowego i powiedział, że nie musimy wcale się wyprowadzać. Fakt, że w czasie wojny straciliśmy całe mienie, upoważnia nas do zajęcia poniemieckiego mieszkania z pełnym umeblowaniem. Mamy więc prawo legalnie zająć pół domu Frau W. która otrzyma mieszkanie zastępcze, aż do chwili repatriacji do Heimatu.

Mama wysłuchawszy urzędnika z uwagą, powiedziała krótko i stanowczo:

- Nie!

- Co pani robi najlepszego? - zdziwił się urzędnik. - Dlaczego nie? Przecież Niemcom nie dzieje się krzywda, tylko sprawiedliwość dziejowa. To oni rozpoczęli tę szaleńczą wojnę i dziś ponoszą jej konsekwencje. Czy pani wyobraża sobie, jak na pani miejscu zachowałby się Niemiec w czasie okupacji?

- Owszem.- powiedziała Mama z gorzkim uśmiechem. - Moja siostra w Poznaniu, posiadała duże, piękne mieszkanie, które spodobało się gestapowcowi. Otrzymała dwie godziny na usunięcie się z zajmowanego lokalu, pozostawiając w nim wszystko. Mogła wziąć z sobą jedną walizkę, nic więcej! Nasz dom runął pod bombami, a moje śliczne mieszkanie w Cytadeli Poznańskiej, zostało zrównane z ziemią. To mało?

Urzędnik upierał się twierdząc, że mieszkanie Frau W. jest komfortowe i będzie nam tu wygodniej, niż w budynku obok RKU, gdzie nie ma takich wygód. Ale Mama nie dała się przekonać.

- Nie zamierzam być w niczym podobna do Niemców, bo doskonale wiem, co czuje człowiek, tracący dorobek całego życia. Poradzimy sobie bez ludzkiej krzywdy.

Urzędnik potrząsnął z podziwem głową, a przy pożegnaniu ucałował obie ręce Mamy.

Prawdę powiedziawszy byliśmy bardzo nieżyciowi i niezaradni, bo nawet Niemcy dziwili się Mamie, że nie zamierzała skorzystać z nadarzającej się okazji. Frau W. sama namawiała nas do zajęcia mieszkania uważając, że na tym skorzysta, bo będzie mogła wynieść stamtąd cenniejsze rzeczy, odzież i pościel. Inny lokator z pewnością nie zachowa się tak wielkoduszne, ( niemądrze) i nie pozwoli jej wziąć nawet jednego garnka. Lecz Mama nawet słuchać o tym nie chciała. Inni nie mieli takich skrupułów i bez namysłu osiedlali się w luksusowych willach, mieszkając w nich, lub wywożąc do Polski centralnej, całe wagony pięknych mebli, obrazy, kryształy, porcelanę, antyki z ograbionych pałaców i zamków. Między innymi z zamku w Kliczkowie. Dorabiali się na tym szabrze majątków, sprzedając wszystko za dolary. Duże, doskonale zorganizowane bandy, buszowały po pałacach, zamkach i kościołach, w poszukiwaniu dzieł sztuki, wywożonych potem za granicę.

Jedni odbudowywali, inni szabrowali. Na zdjęciu po lewej pan Bigosiński, jeszcze w mundurze wojskowym pcha wózek z gruzem. foto. A. Skorupa.

Na przenosiny do nowego mieszkania, czekałyśmy jeszcze dosyć długo. Po wyjeździe Ojca, dni upływały jednostajnie. Ja nadal bawiłam się z synami gospodyni i uczyłam ich po polsku, a oni mnie po niemiecku. Wspólnie objadaliśmy się słodyczami przywiezionymi przez Ojca i tylko ci dwaj chłopcy byli nam życzliwi i zadowoleni z naszej obecności. Reszta mieszkańców zaledwie nas zauważała. Kobiety z rodziny Frau W. mówiły nam przy spotkaniu „Gut Morgen” i na tym kończyły się nasze wzajemne korelacje. Podobno bardzo przeżyły bombardowania miast niemieckich i samego Bunzlau, ostrzeliwanego przez ciężką artylerię i bombardowanego z samolotów.

Pewnego dnia, Mamę rozbolała głowa i powróciwszy z obiadu, położyła się do łóżka. Ja z chłopcami zabawiałam się w chowanego. Goniliśmy się po całym domu, wpadając po kolei do wszystkich pokoi. Widząc, że obaj chłopcy mnie doganiają, zbiegłam po schodach i przyczaiłam się koło drzwi mieszkania pani doktor Daum. Frau Arztin, rzadko bywała w domu i widziałyśmy ją wszystkiego coś trzy razy. Była nawet niebrzydka, tylko strasznie zarozumiała. Ledwie kiwnęła nam nosem. Za to często flirtowała z radzieckim oficerem, naszym sąsiadem i uśmiechała się do niego z kokieterią.
Słysząc, jak chłopcy na palcach schodzą po schodach, chcąc mnie przyłapać, odruchowo nacisnęłam klamkę i wpadłam do przedpokoju, a potem z rozpędu do gabinetu lekarki. To, co tam zobaczyłam sprawiło, że momentalnie zapomniałam o zabawie i nawet nie spostrzegłam, że chłopcy dogonili mnie i stali za moimi plecami nagle uciszeni. Duży biały pokój z przysłoniętymi prześcieradłem oknami, pełen był mężczyzn, przeważnie młodych i dobrze zbudowanych. Ich złe, zacięte twarze natychmiast przypomniały mi scenę widzianą w kuchni. Wszyscy rozebrani byli do połowy ciała i stali jeden za drugim w zupełnej ciszy. Lekarka robiła im jakiś zabieg pod podniesionym ramieniem. W całym pokoju unosił się mdlący, słodkawy zapach eteru, który nie wietrzał, pomimo uchylonych drzwi do kuchni i otwartego tam okna. To wszystko dostrzegłam jednym rzutem oka. Pozornie nic w tym obrazie nie było przerażającego. Ot, lekarka i pacjenci. A jednak stałam jak wmurowana i czułam wprost paraliżujący strach. Moje wtargnięcie zostało zauważone i mężczyźni zwrócili ku mnie twarze. Doktor Daum kompletnie zaskoczona, odwróciła się trzymając w dłoni jakiś przyrząd lekarski. Wzrok tych stojących bez ruchu mężczyzn, wyrażał taką nienawiść i groźbę, że nie miałam wątpliwości, iż zobaczyłam coś, czego nie powinny ujrzeć oczy żadnego Polaka. Przez moment wszyscy przypominaliśmy aktorów w zatrzymanym kadrze filmowym. Naraz jeden z Niemców uczynił taki ruch, jakby zamierzał chwycić mnie za ramię. Wrzasnęłam wniebogłosy, odepchnęłam stojących mi na drodze chłopców i dałam szalonego drapaka! Na schodach obejrzałam się, czy ktoś mnie nie goni i kątem oka dostrzegłam lekarkę, jak ująwszy obu chłopców za kołnierze, wyrzuciła ich na korytarz, zamykając za nimi z hukiem drzwi.

 Wpółprzytomna ze strachu, wpadłam do naszego pokoju, budząc Mamę z drzemki. Na wszelki wypadek zamknęłam wszystkie drzwi na klucz, błagając Mamę, żeby nikomu nie otwierała. Słuchając mego chaotycznego opowiadania, Mama przez jakiś czas nie mogła zrozumieć, o co mi chodzi i czego się przelękłam. Próbowała mnie uspokoić mówiąc, że zobaczyłam u lekarza normalnych pacjentów. Akurat! Wiedziałam swoje. To nie byli chorzy ludzie. Niechcący zobaczyłam zdrowych mężczyzn, którym niemiecka lekarka wykonywała jakieś zabiegi, być może niedozwolone. Świadczyły o tym środki ostrożności, cisza, przysłonięte okna, a przede wszystkim ich miny i spojrzenia, pełne zajadłej wrogości, jakimi mnie mierzyli. Prawdopodobnie widziani przeze mnie mężczyźni w kuchni, również byli przedtem u lekarki, a dzisiaj ktoś zapomniał zamknąć drzwi na klucz. Wiedzieli, że byłam córką oficera i wpadłam do gabinetu razem z synami gospodyni. Być może ta świadomość uratowała mnie przed zniknięciem. Zaraz po wojnie ginęło bez śladu mnóstwo polskich dzieci. Mój ośmioletni brat cioteczny Jędruś, wyszedł w Poznaniu z domu i nigdy więcej nie powrócił. Przepadł bez śladu, jak kamień wrzucony w wodę.

Taką odznakę Werwolfu SS, odnalazłam w gruzach, potem gdzieś ją zgubiłam.

Tego dnia nie wychyliłam już nosa z pokoju, chodząc za Mamą krok w krok. Wprawdzie nic niepokojącego nie zaszło, dopiero wieczorem zapukała Frau W. i z kwaśną miną poprosiła Mamę, aby dopilnowała, bym nie biegała po domu i nie wchodziła do gabinetu lekarskiego, bo pani doktor skarży się, że przeszkadzam jej i denerwuję chorych. Oj, żebym się tak panicznie nie bała, to parsknęłabym jej śmiechem w nos. „Chorzy” wyglądali jak banda Ali Baby! Po wyjściu gospodyni, Mama zaczęła robić mi wymówki i prawić morały na temat dobrego zachowania w obcym domu. Byłam już opanowana i ponownie, że szczegółami, opowiedziałam o całym wydarzeniu, przypominając o scenie w kuchni. Tym razem Mama mi uwierzyła, przestraszyła się bardzo i zabroniła mi oddalać się z pokoju. Wieczorem, idąc z Mamą do łazienki, przelotnie widziałam Hansa i Fritza. Mieli czerwone policzki, ze śladami mocnych uderzeń i załzawione oczy. Wyobraziłam sobie, jakie lanie dostali za mnie i bardzo im współczułam. Od tego dnia zaczęli mnie unikać, widocznie zakazano im bawić się ze mną.

Przeczulone, często budziłyśmy się w nocy, słysząc na schodach ciężkie kroki i prowadzone szeptem rozmowy. Kilka razy widziałyśmy młodych mężczyzn ukradkiem wchodzących do gabinetu lekarki, a zapach eteru po prostu nas prześladował. Mama o nic nie pytała gospodyni i obie udawałyśmy, że niczego się nie domyślamy. Było mi bardzo smutno i przykro, bo znowu nie miałam się z kim bawić. Lubiłam tych chłopców, byli tacy sympatyczni....

Ojciec powrócił na początku grudnia i natychmiast odbyła się przeprowadzka. Szalałam z radości! Wraz z pojawieniem się Ojca, tajemniczy mężczyźni zniknęli jak kamfora, a w gabinecie lekarskim siedziały zakatarzone babulki. Zastanawiałyśmy się z Mamą, dlaczego Niemcy wcale nie krępowali się oficera radzieckiego, który bywał w prywatnych pokojach Frau W. częstym gościem. Kilka razy widziałam go nawet w towarzystwie doktor Daum!

Pewnego grudniowego dnia, zajechał przed dom Frau W. wojskowy samochód i dwóch żołnierzy pomogło nam załadować nasz mizerny dobytek. Frau W, stała w drzwiach, odprowadzając nas czujnym spojrzeniem, chłopców już nie widziałam. Nasze nowe mieszkanie znajdowało się na drugim piętrze kamienicy przy ulicy Polnej 8. Byliśmy pierwszymi lokatorami, bo na dole mieszkał chwilowo tylko stróż. Ze względów bezpieczeństwa, brama od strony ulicy Polnej była zamknięta na klucz, zawalone workami z piaskiem i drutami kolczastymi.

Pod tą bramą w latach 1945-47 stał zawsze uzbrojony wartownik, a dokoła chodziły patrole. foto. Polska ORG.

Wchodziliśmy przez bramę od ul. Chrobrego, dzień i noc strzeżoną przez uzbrojonych wartowników. Inny wartownik chodził po całym terenie wokół RKU. Budynek otaczały ogrody i drzewa owocowe.W pobliżu dzisiejszej Odlewni, znajdował się śliczny ogród, pełen drzew morelowych, orzechowych, wiśni, krzaczków porzeczek i agrestu. Usytuowany pomiędzy murami, zaciszny, i niewidoczny z zewnątrz, stał się potem ulubionym miejscem zabaw dzieciarni z naszej kamienicy.

Żołnierze wnieśli na piętro nasze rzeczy. Rozglądnęłam się ciekawie po naszym nowym mieszkaniu. Przedpokój był długi, a z niego wchodziło się do trzech dużych, jasnych pokoi. Z przytulnej kuchni drzwi wiodły na wielki kamienny balkon. Jest nawet spora spiżarnia. Brakuje jednak łazienki. No nieźle, choć nie jest to mój wymarzony dom, jak w Rzeszowie, stojący w dużym ogrodzie. Ale w tym budynku będziemy bezpieczne i to ma dla nas obecnie wielkie znaczenie. Mama głośno planuje, co gdzie ustawi. W pokoju od ulicy, posiadającym piękną granatową tapetę w złote kłosy, będzie gabinet Ojca. W drugim pokoju, również od ulicy, jadalnia. Trzeci pokój jest mniejszy, z oknem wychodzącym na balkon i ten będzie sypialnią.

Dzień przeprowadzki jest mroźny i pochmurny, więc mieszkanie sprawiało dosyć ponure wrażenie. Mama pociesza siebie i mnie, że kiedy w oknach zawisną koronkowe firanki, a w pokojach staną meble, będzie tu zupełnie przyjemnie. Brakuje nam wielu rzeczy pozostawionych w Katowicach. Ojciec obiecuje, że za kilka dni żołnierze wracający z urlopu, przywiozą nam resztę rzeczy. Na razie Ojciec wypożyczył z magazynu koce i składane łóżka. Po pustych pokojach kręcą się wynajęte niemieckie sprzątaczki. Mieszkanie jest bardzo zagracone i zaśmiecone i należy je dokładnie wysprzątać, wyszorować i zapastować podłogi, umyć okna i tak dalej.

Ojciec służbista, pozostawił nas na nowym gospodarstwie i poszedł do RKU. Jak większość Wielkopolanek, Mama jest wielką czyściochą i trudno jej dogodzić. Niemki nie przepracowały się zanadto i pozostało jeszcze wiele do zrobienia. Wchodzimy do pokoju, w którym ma być gabinet. Na środku widzimy dużą stertę odzieży damskiej i męskiej. Nie rozumiemy, dlaczego sprzątaczki przerwały pracę i przypatrują się nam badawczo. Wolno podchodzimy do stosu odzieży i naraz cofamy się z przerażeniem. Na samym wierzchu, celowo położona w taki sposób, żeby była widoczna na pierwszy rzut oka, leży męska biała koszula z wlotem po kuli po lewej stronie, cała zalana sczerniałą już dawno krwią. Niemki mają niewątpliwie satysfakcję – jesteśmy wstrząśnięte tym strasznym widokiem.

 Mama blada jak kreda, z trudem przełyka ślinę. Ja mam mdłości i nogi uginają się pode mną. Trwa to tylko chwilę, bo Mama prędko umie się opanować. Podniesionym głosem pyta Niemki, dlaczego nie uprzątnęły tych szmat? Jedna ze sprzątaczek, bezczelne, grube babsko, wpatruje się w nas ze złośliwym uśmieszkiem.

- To zupełnie dobre rzeczy i mogą się pani przydać. - powiada, z zaledwie ukrywaną drwiną.

Mama zaciska zęby i wyraźnie jest zdenerwowana bezczelnością sprzątaczki. Gdyby nie dobre wychowanie, uderzyłaby Niemkę w gębę. Ostrym tonem poleca sprzątaczkom wynieść z mieszkania te szmaty. Niemki celowo ociągają się z wyniesieniem tej strasznej koszuli. A gruba sprzątaczka pyta przesadnie zatroskanym tonem, czym ma wyczyścić plamy na podłodze? Rzeczywiście, podłoga pod oknem pokryta jest ciemnymi plamami. Krew wsiąkła w deski i już niczym nie można jej usunąć.

Fatalna wróżba.

Mama zwraca się do Niemek i świetną, literacką niemczyzną mówi tak szybko, że ja zrozumiałam jedynie kilka słów:

- Przez lata wojny, przyzwyczailiśmy się do widoku krwi. Nie potrzebujemy waszej odzieży, noście ją sami. Tak, jak nosiliście rzeczy ukradzione pomordowanym Polakom i Żydom! Tu są pieniądze za pracę, wynoście się stąd! Raus! Sofort¹!

Gdyby to polskie sprzątaczki urządziłyby Niemce podobny „kawał”, zostałyby na miejscu rozstrzelane. Po wyjściu kobiet, Mama raz jeszcze myje źle wyczyszczone okna, a ja z niejaką trudnością rozpalam ogień w kuchni i grzeję wodę na herbatę. Na szczęście wodociągi i elektrownia już pracują pełną parą.

1Raus! - Precz! Sofort! - Natychmiast!